Financiële instellingen vormen het brein van het economisch lichaam. De hersenen bepalen waar de zuurstof heen stroomt en welke spieren worden aangespannen. Net zo bepalen bankiers welke nieuwe projecten een kans krijgen en waar het tijd is om af te bouwen. Ze doen dat door de opbrengsten in een onzekere toekomst in te schatten. Ook de bank van de toekomst zal daarom geen risicoloze bank zijn. Wel moet het er één zijn die risico’s en kansen beter inschat, juist ook waar het gaat om duurzaamheid.

De financiële crisis heeft ons er nog eens aan herinnerd dat in de financiële sector niet alles wat glinstert goud is. Waar alchemisten eeuwenlang faalden, wisten quants met hun ondoorgrondelijke formules uit vrijwel niets goud te maken. Helaas moeten we nu vaststellen dat zij met hun ingewikkelde financiële producten de risico’s niet enkel verminderden als wel deze verborgen.

De waarde die de financiële sector creëert laat zich dan ook niet eenvoudig in cijfers vangen. Het percentage van het nationaal inkomen dat de sector verdient is eerder een maat van kosten dan van opbrengsten. Recente herberekeningen van de productie van de sector, waarbij wordt gecorrigeerd voor risico’s, vinden dat deze in de jaren voor de crisis tussen de 20 procent (VS) tot wel 40 procent (eurozone) overschat waren. Na correctie voor risico bleken de rendementen van Amerikaanse banken niet twee keer zo hoog als, maar net onder, het gemiddelde te liggen. Onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk leert dat als je het rentevoordeel dankzij de ‘too big to fail’-status zou elimineren er van de fabelachtige winsten van de grote Britse banken weinig tot niets overblijft.

Er is ondertussen veel in gang gezet om te voorkomen dat kortetermijnwinsten worden geboekt door risico’s te verdonkeremanen. Opvallend is dat daarbij de sociale en milieurisico’s weinig aandacht krijgen. Terwijl dit juist bij uitstek risico’s zijn die lange tijd onzichtbaar kunnen blijven. Dat deze risico’s daarmee niet minder reëel zijn bewijst de huidige crisis wel. De Griekse economie was structureel zwak door een sociale structuur waar niet inzet en talent, maar afkomst en netwerken je succes bepalen. Net zo hadden de sociale risico-alarmbellen moeten rinkelen bij een inschatting van het sociale tekort van de subprime leningen in de VS en bij het bedrijfsmodel van de Dirk Scheringa Bank in Nederland.

Ook hadden banken en beleggers veel geld kunnen besparen door een beetje te letten op de sociale en milieu ranglijsten. TEPCO (eigenaar Fukushima kerncentrale) en BP (eigenaar Deep Water Horizon boorplatform) scoorden op deze terreinen al lange tijd slecht. De komende jaren zal de bijdrage aan klimaatverandering van bedrijven een steeds groter financieel risico worden. Het Carbon Tracker Initiative spreekt van de ‘carbon bubble’ onder de huidige economie, van in aandelen prijzen verwerkte fossiele brandstofvoorraden die nooit de markt zullen bereiken.

Ook het Sustainable Finance Lab concludeerde eind vorig jaar dat hoewel banken verplicht zijn om alle relevante risico’s mee te wegen, ze dat bij sociale en milieurisico’s onvoldoende doen. Banken, boekhouders en toezichthouders moeten hun kennis op dit terrein versterken. De aandacht moet verlegd worden van de beeldschermen met de laatste asset-prijzen naar het R&D lab en de strategie van een bedrijf. Duurzaamheid speelt daarin een steeds voornamere rol. Zo zouden banken klimaatstresstesten kunnen houden om te zien hoe hun investeringen zich houden als CO2-uitstoot van een prijs wordt voorzien en de subsidies op fossiele energie worden afgeschaft. Nu wordt voor onduurzame investeringen te weinig kapitaal aangehouden, wat leidt tot te goedkoop krediet voor deze activiteiten. De hersenen krijgen en sturen zo de verkeerde signalen.

Adel verplicht. Wil de financiële sector zijn voorname plek in het economisch lichaam behouden, dan zal deze zich snel moeten verbeteren. Anders dreigen veel minder flatteuze vergelijkingen. Christina Wang, een econome van de Boston FED die veel onderzoek naar de waardering van financiële activiteiten heeft gedaan, opperde dat de financiële sector wellicht niet meer is dan de appendix: nutteloos in het beste geval, maar met de potentie het lichaam doodziek te maken. Zo mag in de toekomst toch niet meer over de bank gepraat worden?

De inzichten en meningen in deze blog zijn die van de auteur en geven niet noodzakelijkerwijs de inzichten en meningen van KPMG Advisory N.V. of een andere KPMG member firm weer.